Hạt giống hướng dương chia theo mục đích: loại một thân một bông to, loại phân nhánh nhiều bông nhỏ, loại lùn cho chậu và ban công, loại cắt cành cắm bình (thường là loại không phấn). Hạt hướng dương rang để ăn thì không còn mọc; hạt sống trong túi thức ăn cho chim có thể mọc nhưng không rõ giống, dễ ra cây cao lẻ tẻ.
Hướng dương là loài dễ nhất cho người mới mua hạt hoa: hạt to, dễ cầm, mọc nhanh, nhìn thấy kết quả rõ. Nhưng chính vì dễ nên người ta hay mua nhầm loại: mua loại cao hai mét về trồng chậu ban công, hoặc mua loại một bông cho bồn muốn nở kéo dài. Bài này giúp bạn chọn đúng gói từ đầu.
Các loại hạt hướng dương trên kệ
Tên thương mại của giống thì rất nhiều; bảng dưới chia theo kiểu cây để bạn đối chiếu với mô tả trên gói.
| Kiểu cây | Đặc điểm | Hợp với | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Một thân, một bông to | Thân cao, một bông lớn ở ngọn | Vườn rộng, chụp ảnh, lấy hạt | Cần chỗ, dễ đổ gió, nở một đợt rồi thôi |
| Phân nhánh nhiều bông | Nhiều bông nhỏ hơn, nở nối tiếp | Bồn hoa muốn có hoa lâu | Cây xoè rộng, cần khoảng cách |
| Lùn trồng chậu | Cây thấp, bông vừa | Ban công, bậu cửa, chậu nhỏ | Vẫn cần nắng nhiều, chậu đủ sâu |
| Cắt cành, không phấn | Thân thẳng, ít hoặc không phấn hoa | Cắm bình, người dị ứng phấn | Thường là F1, gói ít hạt |
| Lấy hạt ăn | Bông rất to, hạt mẩy | Trồng thử cho trẻ xem | Không phải mục đích làm hoa cảnh |
Loại "không phấn" cho bông sạch hơn khi cắm trong nhà, không rơi phấn vàng lên khăn bàn. Nhưng không phấn cũng có nghĩa là bông không tự kết hạt; muốn để hạt thì chọn loại thường.
Hạt hướng dương ăn và hạt trong thức ăn chim
Hạt hướng dương bán làm đồ ăn vặt đã được rang, tẩm, nhiều khi bóc vỏ. Nhiệt khi rang làm chết phôi, nên gieo xuống không mọc. Nhiều người mua một túi hạt ăn về gieo thử rồi kết luận "hướng dương khó trồng"; thật ra là hạt đã chết từ đầu.
Hạt hướng dương sống bán làm thức ăn cho chim, cho chuột cảnh thì có thể còn sống và mọc được. Nhưng đây là hạt chọn để ăn: không biết giống gì, thường là loại cây cao lấy hạt, có khi đã qua xử lý hoặc cất ở điều kiện không phù hợp cho hạt giống. Cây mọc lên cao lêu nghêu, bông to nặng trĩu, không hợp với chậu ban công.
Nếu chỉ muốn cho trẻ con xem một hạt hướng dương nảy mầm và cây lớn lên, một nắm hạt chim là bài học rẻ và vui. Nếu muốn có một bồn hoa đẹp, mua gói hạt giống có ghi kiểu cây.
Chọn gói hạt hướng dương theo chỗ trồng
Chậu ban công. Chọn loại ghi lùn, trồng chậu. Kiểm chiều cao trên gói; nhiều loại gọi là "lùn" vẫn cao ngang thắt lưng. Chậu cần đủ sâu cho rễ cái, nên nếu chỉ có chậu nông thì hướng dương không phải lựa chọn tốt.
Bồn trước nhà, hàng rào. Loại phân nhánh cho hoa kéo dài hơn, phủ kín bồn. Loại cao một bông hợp làm hàng sau, phía trước trồng loài thấp.
Cắm bình trong nhà. Chọn loại cắt cành, thân thẳng; nếu nhà có người dị ứng phấn hoa, chọn loại không phấn. Hỏi người bán gieo cách nhau bao lâu để có hoa cắt nối tiếp.
Chỗ gió mạnh, sân thượng cao. Cây cao dễ gãy đổ. Ưu tiên loại lùn hoặc trung bình, đặt chỗ khuất gió hơn.
Chụp ảnh, cánh đồng nhỏ. Loại một bông to, nở đồng loạt. Muốn nhiều bông nở cùng lúc thì gieo cùng ngày, cùng loại hạt.
Hướng dương F1, màu lạ và lời rao "hướng dương khổng lồ"
Gói hướng dương F1 cho cây đồng đều, bông nở gần cùng lúc, hay dùng cho bồn hoa và cắt cành. Hạt thường rẻ hơn, cây kém đều hơn chút ít, nhưng với người trồng nhà thì vẫn đẹp. Hướng dương có các màu vàng, cam, đỏ nâu, kem và các sắc giữa chúng; nếu thấy rao hướng dương xanh lam, tím đậm hay bảy màu, đó là ảnh chỉnh sửa hoặc hoa đã nhuộm sau khi cắt.
Lời rao "hướng dương khổng lồ cao năm mét" dựa trên những giống cây rất cao có thật, nhưng chiều cao đạt được phụ thuộc đất, nắng, nước và thời gian. Ở chậu ban công thì không bao giờ có cây như vậy. Hãy đọc chiều cao trên gói như một mức tối đa trong điều kiện tốt.
Một số gian hàng bán hạt hướng dương "đặc biệt" theo hạt lẻ với giá cao, kèm ảnh lạ. Nếu không có ảnh cây thật tại vườn người bán, không có tên loài rõ ràng, hãy coi đó là rủi ro.
Mua bao nhiêu hạt và gieo vào lúc nào để có hoa đúng dịp
Hạt hướng dương to nên đếm được. Gói thường ghi số hạt; nếu chỉ ghi gram, mở thử một gói hoặc hỏi người bán. Cách tính: số cây muốn có, nhân thêm một phần để phòng hạt không mọc và cây con bị sâu, chim mổ. Ví dụ giả định: muốn hai mươi cây trong bồn thì mua chừng ba mươi hạt.
Hướng dương ưa nắng, ấm; ở nhiều vùng gieo được gần như quanh năm trừ lúc mưa dầm hoặc rét đậm. Gói thường ghi số ngày từ gieo tới hoa; dùng con số đó để tính ngược nếu muốn có hoa vào một dịp, nhớ cộng thêm vài ngày dự phòng vì trời âm u, lạnh sẽ làm chậm. Có bài riêng trên trang về cách tính ngày ngược cho hoa Tết.
Ở phía Nam, hướng dương hay được trồng để chưng dịp cuối năm; ở phía Bắc, mùa đông lạnh và thiếu nắng làm cây chậm hơn hẳn số ngày ghi trên gói. Nếu gói là hàng nhập ghi lịch gieo theo xứ ôn đới, đừng làm theo nguyên văn, hãy hỏi người trồng gần bạn.
Nếu mua cho trẻ con gieo ở trường, ở nhà, gói hạt hướng dương thường có đủ hạt cho mỗi trẻ vài hạt; hãy chuẩn bị thêm vài hạt dự phòng để em nào có hạt không mọc vẫn có cây theo dõi cùng bạn.
Muốn có hoa cắt nối tiếp, mua đủ hạt cho vài đợt gieo cách nhau một hai tuần, thay vì gieo hết một lần.
Kiểm gói hạt hướng dương khi mua và khi nhận
Hướng dương là hạt to, nên bạn kiểm được bằng mắt nhiều hơn các loại hạt hoa khác.
- Xem ngày đóng gói, hạn dùng, tên kiểu cây (lùn, cắt cành, phân nhánh) trên gói.
- Với gói trong suốt hoặc khi mở gói, xem hạt: mẩy, vỏ nguyên, không có lỗ mọt, không có bột mốc.
- Bóp nhẹ vài hạt: hạt lép thường bẹp, nhẹ, bên trong rỗng.
- Hàng nhập: kiểm có nhãn phụ tiếng Việt không.
- Mua online: chụp ảnh gói khi nhận, giữ tin nhắn mô tả loại hạt người bán đã hứa.
Nếu gieo đúng cách mà cả gói gần như không mọc, chụp ảnh khay gieo, giữ gói hạt, liên hệ người bán. Một gói hỏng có thể do lô hạt, có thể do cách gieo; có bằng chứng thì trao đổi dễ hơn.
Với hạt to như hướng dương, bạn còn tự kiểm được thêm một bước trước khi gieo cả gói: lấy vài hạt đặt lên giấy ẩm trong hộp đậy hờ, để chỗ ấm vài ngày, xem bao nhiêu hạt nứt nanh. Nếu gần như không hạt nào nứt, báo người bán ngay, chưa cần đợi gieo cả bồn.
Mua hạt hướng dương ở đâu: cửa hàng vật tư, chợ, mạng
Cửa hàng vật tư nông nghiệp thường có vài loại gói hạt hướng dương phổ biến, đóng gói trong nước hoặc nhập có nhãn phụ. Ưu điểm là bạn cầm gói lên đọc được chiều cao, kiểu cây, ngày đóng gói, và hỏi được người bán quen khách trồng trong vùng. Nhược điểm là ít lựa chọn kiểu cây đặc biệt như cắt cành không phấn.
Ở chợ quê, hạt hướng dương đôi khi được bán xá do người trồng tự để từ bông năm trước. Loại này rẻ, thường mọc tốt, nhưng cây cao lẫn thấp, bông to lẫn nhỏ, có thể là con lai giữa nhiều loại trồng gần nhau. Hợp với ai muốn một hàng hoa vui mắt, không cần đều.
Trên mạng, lựa chọn nhiều nhất, có cả giống cắt cành, giống màu đỏ nâu, giống lùn đặc biệt. Đổi lại, rủi ro ảnh mẫu, hạt không đúng loại cao hơn. Áp dụng các bước kiểm ở phần dưới, mua lượng nhỏ lần đầu, và chỉ quay lại khi cây thật ra đúng mô tả.
Dù mua ở đâu, nguyên tắc chung vẫn là: chọn theo kiểu cây phù hợp chỗ trồng trước, rồi mới chọn màu và giá. Một gói rẻ sai kiểu cây là gói đắt nhất.
Những hiểu lầm khi mua hạt hướng dương
"Hướng dương luôn quay theo mặt trời." Cây non có xu hướng xoay theo nắng trong ngày, nhưng khi bông đã nở, phần lớn bông đứng yên và thường quay về một hướng. Đặt chậu ở chỗ nắng nhiều quan trọng hơn mong bông xoay theo.
"Hạt to thì bông to." Cỡ bông chủ yếu do giống và điều kiện trồng. Hạt to giúp cây con khoẻ lúc đầu, nhưng gói hạt lùn vẫn cho bông vừa dù hạt to.
"Hướng dương trồng đâu cũng được." Hướng dương cần nắng nhiều; ban công vài giờ nắng sẽ cho cây vươn dài, bông nhỏ, đổ gãy. Chỗ ít nắng nên chọn loài khác.
"Hạt tự để từ bông đẹp sẽ ra bông đẹp như vậy." Với hạt thường thì cây con khá giống cây mẹ; với hạt từ cây F1 hay loại không phấn, cây con khác hoặc không có hạt. Đọc gói trước khi định để hạt.
Hướng dương với trẻ em và vật nuôi
Hướng dương là loài rất hợp để trẻ em tự gieo và theo dõi: hạt to, mầm lên nhanh, cây lớn trông thấy. Cho trẻ quan sát, đo chiều cao cây, vẽ lại bông hoa, thay vì biến thành cuộc thi ai có cây cao nhất. Mỗi cây lớn khác nhau vì chỗ đứng, nắng, nước, không phải vì đứa trẻ giỏi hay kém.
Hạt giống trong gói có thể đã được xử lý thuốc bảo vệ, thường có màu khác thường; loại hạt này không được ăn và cần để xa tầm tay trẻ nhỏ, xa vật nuôi. Đọc kỹ dòng cảnh báo trên gói nếu có.
Cây hướng dương cao có thể đổ khi gió mạnh; trồng ở chỗ trẻ chơi thì chọn loại thấp hoặc cắm cọc đỡ chắc chắn.
Với vật nuôi như gà, chim cảnh, chuột cảnh, đừng tiện tay lấy hạt giống trong gói cho ăn. Ngược lại, cũng đừng lấy hạt chim ra gieo rồi kỳ vọng có bồn hoa như ảnh. Để riêng hai loại hạt, ghi nhãn rõ trên hộp đựng, nhất là khi trong nhà có người lớn tuổi hay trẻ nhỏ dễ lẫn.
Câu hỏi thường gặp
Hạt hướng dương rang mua ở tạp hoá có trồng được không?
Không. Hạt rang đã chết phôi vì nhiệt, dù vỏ còn nguyên. Muốn trồng phải mua hạt giống chưa qua rang, sấy nhiệt cao, tốt nhất là gói hạt giống ghi rõ kiểu cây và ngày đóng gói.
Hướng dương trồng chậu ban công có cần chậu sâu không?
Cần chậu đủ sâu vì hướng dương có rễ cái ăn sâu. Chậu nông, nhỏ làm cây còi, đổ. Chọn loại lùn và chậu sâu vừa phải; hỏi người bán chiều sâu chậu hợp với loại hạt đó.
Hướng dương không phấn có kết hạt không?
Thường không tự kết hạt hoặc rất ít, vì thiếu phấn. Muốn để hạt cho mùa sau, chọn loại có phấn, hạt thường. Loại không phấn hợp cắm bình, người dị ứng phấn.
Hướng dương một bông có ra hoa lần hai không?
Loại một thân một bông thường chỉ nở một lần rồi tàn, cắt bông đi cũng không ra bông mới đáng kể. Muốn có hoa lâu, chọn loại phân nhánh hoặc mua đủ hạt để gieo nhiều đợt cách nhau một hai tuần.
Có nên mua hạt hướng dương theo hạt lẻ giá cao trên mạng?
Chỉ nên khi người bán nói rõ tên loài, kiểu cây, có ảnh cây thật đang trồng và cho thoả thuận đổi trả. Ảnh hoa màu lạ, kích thước khổng lồ không có nguồn là dấu hiệu nên tránh.
Hạt hướng dương có màu hồng, xanh lá trong gói là gì?
Đó thường là lớp thuốc xử lý hạt để bảo vệ hạt khi gieo. Hạt này không được ăn, không cho vật nuôi ăn, rửa tay sau khi gieo và để xa tầm trẻ nhỏ.