Bồ câu có bản năng tìm về chuồng cũ rất mạnh, nên chim trưởng thành mua về thả ra ngay rất dễ bay mất về nhà người bán. Người mua lẻ nuôi trên sân thượng hay vườn nhà thường chọn một trong hai cách: mua chim non vừa ra ràng chưa quen chuồng nào, hoặc mua cặp đã ghép rồi nhốt đủ lâu cho tới khi chúng đẻ, ấp, nuôi con ở chuồng mới. Cả hai cách đều cần chuồng sẵn sàng trước khi mua.
Rắc rối thứ hai là "cặp" người bán đưa không phải lúc nào cũng là một trống một mái. Phân biệt trống mái bồ câu bằng mắt khá khó, kể cả với người có kinh nghiệm. Bài này giải thích những gì nên hỏi, nên quan sát, cách cho chim quen chỗ mới, và những điều cần cân nhắc khi nuôi bồ câu giữa khu dân cư.
Vì sao bồ câu mua về hay bay mất
Bồ câu nổi tiếng với khả năng tìm đường về tổ, điều mà người ta đã khai thác từ rất lâu để đưa thư và để thi chim đua. Chim càng lớn, càng sống lâu ở một chuồng, càng gắn chặt với chuồng đó. Khi bạn mua một con bồ câu trưởng thành và thả ra ngay ngày hôm sau, phản xạ tự nhiên của nó là bay về chuồng cũ, có khi cách hàng chục cây số.
Chim non chưa bay xa, mới rời tổ, chưa định vị được chuồng nơi sinh ra; nếu được nuôi ở chuồng mới từ giai đoạn này, chim thường coi chuồng mới là nhà. Vì vậy với người mới, chim non vừa ra ràng là lựa chọn ít rủi ro mất chim hơn.
Với chim trưởng thành, người nuôi lâu năm thường nhốt chim ở chuồng mới cho tới khi chim đẻ và ấp nở lứa con ở đó, rồi mới thả cho bay quanh. Ngay cả khi làm vậy, vẫn có khả năng một số chim bay về chỗ cũ. Hãy coi đó là rủi ro bình thường của việc mua bồ câu trưởng thành, và hỏi người bán xem họ ở cách nhà bạn bao xa. Mua chim từ nơi quá gần, cùng xóm, cùng phường, đôi khi lại dễ mất chim hơn vì chim nhận ra đường về chỉ sau một vòng bay.
Mua chim non hay mua cặp đã ghép
Hai dạng hàng chính khi mua bồ câu nuôi nhà. Mỗi dạng có cái lợi và cái phải đổi.
| Tiêu chí | Chim non vừa ra ràng | Cặp trưởng thành đã ghép |
|---|---|---|
| Nguy cơ bay về chỗ cũ | Thấp hơn | Cao nếu thả sớm |
| Thời gian tới khi có lứa con | Lâu, phải chờ chim lớn và tự ghép đôi | Ngắn hơn nếu đúng là cặp và quen chuồng |
| Biết trống mái | Rất khó khi chim còn non | Dễ hơn nếu đã thấy đẻ trứng, ấp chung |
| Công chăm ban đầu | Phải theo dõi chim tập ăn, tập bay | Phải nhốt đủ lâu, chuồng đủ rộng |
| Rủi ro mua nhầm | Mua toàn trống hoặc toàn mái | "Cặp" là hai trống hoặc hai mái |
Nhiều người kết hợp: mua một cặp đã ghép có bằng chứng đẻ ấp để có lứa con sớm, và mua thêm vài chim non để đàn có thêm cá thể quen chuồng mới từ nhỏ.
Hỏi gì để biết "cặp" có thật là cặp
Cặp này đã đẻ, ấp chung chưa? Đây là bằng chứng tốt nhất. Một cặp đã cùng ấp và nuôi con thường là trống mái thật. Hỏi người bán có thể cho xem ổ, trứng hoặc chim con của cặp đó không.
Ghép bao lâu rồi, ghép ở chuồng nào? Cặp mới nhốt chung vài hôm chưa chắc đã thành đôi. Cặp sống chung lâu, cùng một ô chuồng, có hành vi rỉa lông cho nhau, mớm mồi là dấu hiệu tốt.
Chim bao nhiêu tuổi? Người bán có ghi chép thường nói được năm nở, có khi chim được đeo khoen chân. Chim quá già có thể đẻ kém.
Người bán phân biệt trống mái bằng cách nào? Một số dấu hiệu như dáng, hành vi gù, xoè đuôi của chim trống được dùng để đoán, nhưng không tuyệt đối. Nếu người bán khẳng định chắc chắn chỉ bằng cách sờ vào xương chậu chim non, hãy hiểu đó là đoán có kinh nghiệm, không phải bảo đảm.
Nếu về không đẻ thì sao? Thoả thuận trước: sau một thời gian nhất định cặp không đẻ hoặc lộ là hai trống, có đổi được không. Ghi lại bằng tin nhắn.
Chọn từng con: nhìn và cầm
Khi đã chọn được người bán, hãy xem kỹ từng con trước khi nhận. Nhờ người bán bắt chim, bạn quan sát.
- Mắt sáng, khô, không chảy nước, không đóng ghèn.
- Mũi (phần thịt trắng trên mỏ) khô, sạch, không ướt, không có dịch.
- Lông mượt, phủ đều, không xơ xác, không có mảng trụi bất thường, không có rận bò khi vạch lông.
- Ngực đầy vừa phải khi cầm, xương ức không nhô nhọn hoắt như chim gầy.
- Hậu môn sạch, không dính phân xanh, phân lỏng.
- Chim non: đã tự ăn, tự uống được chưa. Chim còn phải mớm sẽ khó nuôi khi tách bố mẹ.
- Chân, ngón không sưng, không có vết loét dưới bàn chân.
Đừng mua chim trông ủ rũ, xù lông, ngồi một chỗ, hay há mỏ thở. Chim bồ câu có thể mang một số mầm bệnh, kể cả bệnh lây sang gia cầm khác; giữ chim mới riêng một thời gian trước khi nhập vào chuồng có sẵn.
Cho chim quen chuồng mới
Trình tự dưới đây là cách nhiều người nuôi bồ câu nhỏ áp dụng. Thời gian cụ thể tuỳ chim và người nuôi, hỏi thêm người bán.
- Chuồng làm xong trước khi mua: có ô ngủ, ổ đẻ, máng ăn uống, che mưa nắng, chống chuột mèo.
- Thả chim vào chuồng, nhốt hoàn toàn. Cho ăn uống đều giờ để chim gắn giờ ăn với chuồng mới.
- Với chim non: nhốt tới khi chim quen chuồng, tự ăn tốt, rồi cho ra sân đáp có lưới để nhìn quanh trước khi thả bay.
- Với cặp trưởng thành: nhốt cho tới khi chim đẻ và ấp nở ở chuồng mới. Nhiều người chờ tới khi chim con lớn mới thả bố mẹ.
- Lần thả đầu vào lúc chim đói, gần giờ ăn, thời tiết tốt, để chim bay quanh rồi quay về ăn.
- Ghi lại những con không về. Chim bay về chỗ cũ thì báo người bán, nhiều người bán sẽ trả lại hoặc giữ hộ.
Kiên nhẫn ở bước nhốt là điều quyết định. Thả sớm vì thương chim bị nhốt là lý do phổ biến nhất khiến người mới mất chim.
Chở chim về và mấy ngày đầu
Chở bồ câu bằng lồng hoặc thùng có lỗ thoáng, không nhốt chung quá nhiều chim vào một lồng nhỏ. Che nắng gió, đi thẳng về nhà. Không chở chim trong cốp xe máy kín hay túi nilon.
Về tới nhà, thả chim vào chuồng đã chuẩn bị, để chim yên tĩnh, có sẵn nước uống và thức ăn. Chim mới chuyển chỗ thường hoảng, bay đập vào lưới; tránh đứng sát chuồng nhìn chằm chằm trong những giờ đầu. Hôm sau quan sát: chim có ăn uống không, phân có bình thường không, có con ủ rũ không.
Nếu nhà đã có bồ câu hoặc gà, giữ chim mới ở một lồng riêng một thời gian trước khi cho vào chuồng chung. Dùng máng ăn uống riêng, rửa tay giữa hai khu. Chim có biểu hiện lạ như ủ rũ, xù lông, đi loạng choạng, vẹo cổ, hãy tách riêng và hỏi người có chuyên môn.
Nuôi bồ câu giữa khu dân cư: những điều nên cân nhắc
Bồ câu nuôi thả bay sẽ đậu lên mái nhà, ban công, máy lạnh của hàng xóm. Phân bồ câu bám mái tôn, cửa sổ, bể nước là nguyên nhân phàn nàn hàng đầu. Phân chim tích tụ ở chỗ kín có thể chứa mầm bệnh, vì vậy khi dọn chuồng nên đeo khẩu trang, làm ẩm phân trước khi quét để giảm bụi, rửa tay sau đó.
Tiếng gù sáng sớm của bồ câu nhẹ hơn tiếng gà gáy nhưng vẫn có người khó chịu. Một số khu chung cư, khu phố có quy định không cho nuôi gia cầm, chim bồ câu. Hỏi ban quản lý, tổ dân phố trước khi làm chuồng.
Một chuồng bồ câu nhỏ, sạch, số chim vừa phải, chim được cho ăn đủ trong chuồng sẽ ít đi kiếm ăn quấy nhà khác. Nói chuyện trước với hàng xóm sát vách, nhất là nhà có bể nước mái, sẽ tránh được nhiều phiền toái.
Bồ câu thịt, bồ câu cảnh, bồ câu đua: mua đúng loại
Bồ câu được nuôi với nhiều mục đích khác nhau, và người bán thường chuyên một mảng. Bồ câu nuôi lấy thịt thường to con, sinh sản đều, được chọn theo tốc độ lớn của chim non. Bồ câu cảnh được nuôi vì dáng, màu lông, kiểu lông đặc biệt. Bồ câu đua là chim được chọn lọc và huấn luyện bay về chuồng từ xa, giá trị phụ thuộc dòng và thành tích.
Người mới mua vài cặp nuôi sân thượng cho vui hoặc có chim non làm món ăn trong nhà thường không cần chim đắt tiền. Điều quan trọng là chim khoẻ, đúng cặp, hợp với chuồng của bạn. Đừng để người bán thuyết phục mua chim "dòng quý" khi bạn chưa có kinh nghiệm nuôi và không có cách kiểm dòng giống.
Nếu muốn nuôi chim cảnh hay chim đua, hãy tìm hiểu qua những người nuôi lâu năm trong vùng, xem chim bố mẹ, hỏi về khoen chân, ghi chép phả hệ nếu có. Phần định giá chim theo dòng nằm ngoài phạm vi bài này; ở đây chỉ nhắc rằng chim giá trị cao càng cần bằng chứng rõ ràng trước khi trả tiền.
Chuẩn bị chuồng trước ngày mua chim
Một chuồng bồ câu nhỏ không cần cầu kỳ nhưng phải đủ những thứ sau trước khi chim về.
- Ô ngủ, ô đẻ riêng cho từng cặp, đặt ổ đẻ có lót rơm hoặc ổ nhựa.
- Sào đậu đủ cho số chim, không để chim tranh nhau.
- Mái che mưa nắng, vách chắn gió lùa mùa lạnh, thoáng mùa nóng.
- Lưới chắn chuột, mèo, chim săn mồi, cửa đóng được ban đêm.
- Máng ăn, máng uống sạch, nước thay hằng ngày.
- Sân đáp có lưới bao để chim mới tập nhìn quanh trước khi được thả bay.
- Khay hoặc nền dễ dọn phân.
Kích thước chuồng tính theo số cặp bạn định nuôi khi đàn đã sinh sản, không phải số chim lúc mua; bồ câu sinh sản đều nên chuồng vừa khít lúc đầu sẽ chật rất nhanh. Đặt chuồng ở chỗ ít bị nắng chiều chiếu thẳng, tránh sát bể nước sinh hoạt. Chuồng sạch, khô, ít mùi là điều quyết định hàng xóm có chấp nhận việc bạn nuôi chim hay không.
Câu hỏi thường gặp
Chim cút có mua lẻ nuôi nhà phố được không?
Chim cút nhỏ, nuôi lồng, khá yên tĩnh, nhiều gia đình nuôi vài chục con lấy trứng. Khi mua lẻ, hỏi tuổi chim, đã đẻ chưa, mua cút con hay cút sắp đẻ. Cút cần lồng sạch, thức ăn phù hợp và khu nuôi thoáng; vẫn cần hỏi quy định khu dân cư.
Bồ câu bay về chỗ người bán thì có đòi lại được không?
Tuỳ thoả thuận và thiện chí của người bán. Nhiều người bán có kinh nghiệm sẽ giữ hộ hoặc đổi chim khác. Hãy hỏi trước khi mua và ghi lại bằng tin nhắn, kèm khoen chân hoặc dấu hiệu nhận dạng của chim.
Có nên mua bồ câu ở chợ chim hay ven đường?
Có thể, nhưng khó biết tuổi, nguồn, đã ghép cặp chưa, và chim có thể đang bệnh do bị nhốt chật. Mua từ người nuôi có chuồng, xem được chim bố mẹ, thường chắc hơn.
Bồ câu có cần tiêm phòng không?
Bồ câu có thể mắc một số bệnh truyền nhiễm, trong đó có bệnh có thể lây giữa bồ câu và gà. Hỏi thú y xã hoặc người nuôi bồ câu có kinh nghiệm về việc phòng bệnh phù hợp, nhất là khi nhà có nuôi cả gà.
Mua bao nhiêu con bồ câu là vừa cho sân thượng?
Bắt đầu với một hai cặp và vài chim non là đủ để học. Bồ câu sinh sản khá đều nếu chăm tốt, đàn có thể tăng nhanh. Tính trước chỗ chuồng, công dọn phân và phản ứng của hàng xóm trước khi tăng số.
Có nên thả bồ câu mua ở chợ để "phóng sinh" không?
Không nên. Chim nuôi nhốt, bị bán ở chợ thường yếu, thả ra dễ chết, hoặc tụ tập ở khu dân cư gây phiền. Việc thả động vật ra môi trường cũng có thể làm lây bệnh. Nếu muốn giúp động vật, hãy tìm hiểu các cách hỗ trợ khác phù hợp.