Người mới mua hạt giống hoa nên bắt đầu từ những loài hạt to, dễ nảy mầm, chịu nắng nóng và ra hoa nhanh như hướng dương, cúc vạn thọ, cúc lá nhám, cúc sao nhái, hoa mười giờ; khi đọc gói hạt hoa, hãy chú ý những dòng riêng của nhóm hoa: chiều cao cây, dạng hoa đơn hay kép, màu đơn hay hỗn hợp, cây một năm hay lâu năm, số ngày từ gieo tới hoa và yêu cầu ánh sáng.
Ảnh trên gói hạt hoa luôn là bông đẹp nhất trong điều kiện tốt nhất. Đó không phải lời hứa, mà là mô tả loài. Khi hiểu gói hạt đang nói gì và không nói gì, bạn chọn được đúng loại cho chỗ trồng của mình, đỡ thất vọng và đỡ tốn tiền mua lại. Bài này dành cho người lần đầu đứng trước kệ hạt hoa ở cửa hàng vật tư hoặc lướt gian hàng hạt giống trên mạng.
Những loài hoa dễ cho người mới mua hạt
Bảng dưới gom các loài hạt hoa phổ biến ở Việt Nam, xếp theo mức dễ với người trồng lần đầu. Tên gọi dân gian có thể khác theo vùng; khi mua, hỏi người bán tên phổ thông của cây.
| Loài | Hạt trông thế nào | Vì sao hợp người mới | Điều cần biết |
|---|---|---|---|
| Hướng dương | Hạt to, sọc hoặc đen | Hạt to dễ cầm, mọc nhanh, ưa nắng | Cần nắng nhiều; có loại lùn trồng chậu |
| Cúc vạn thọ | Hạt dài mảnh, đen, đầu nhạt màu | Dễ mọc, chịu nóng, hoa lâu | Có giống F1 và giống thường; nhiều cỡ cây |
| Cúc lá nhám (cúc ngũ sắc) | Hạt dẹt hình mũi tên | Mọc nhanh, nhiều màu, chịu nóng | Dễ bị phấn trắng trên lá khi ẩm |
| Cúc sao nhái | Hạt dài mảnh, cong | Gần như tự mọc, chịu đất xấu | Cây cao, dễ đổ gió |
| Hoa mười giờ | Hạt rất nhỏ, đen bóng | Chịu nắng gắt, ít nước | Hạt nhỏ khó gieo đều; dạng hoa kép đẹp thường nhân bằng cành |
| Dừa cạn | Hạt nhỏ, đen, hơi dài | Chịu nóng, ra hoa quanh năm | Cây có độc nếu ăn; để xa tầm trẻ nhỏ, vật nuôi |
Những loài hạt rất nhỏ như dạ yến thảo, thu hải đường, cẩm chướng thì khó hơn với người mới; có bài riêng trên trang. Hoa lan cây con mua lẻ là nhóm hàng khác, thường bán dạng cây trong chậu hoặc cây cấy mô; bài này không đi vào nhóm đó.
Những dòng riêng trên gói hạt hoa và cách đọc
Chiều cao cây. Gói thường ghi cây lùn, trung bình hay cao, có khi ghi khoảng chiều cao. Đây là dòng quan trọng nhất với người trồng ban công: hoa cao trồng chậu nhỏ sẽ đổ, che nắng các chậu khác. Hoa lùn trồng bồn rộng lại trông lơ thơ.
Dạng hoa đơn hay kép. Hoa đơn có một vòng cánh, hoa kép nhiều lớp cánh. Hoa kép trông sang hơn trên ảnh nhưng có khi nặng đầu, dễ úng nước mưa. Gói hạt ghi "kép" không có nghĩa mọi cây đều ra kép; có thể lẫn một phần hoa đơn.
Màu đơn hay hỗn hợp. Gói màu đơn cho bồn hoa đồng màu. Gói hỗn hợp cho nhiều màu, tỷ lệ mỗi màu không định trước. Muốn bồn hoa đều màu thì đừng mua gói hỗn hợp.
Một năm, hai năm hay lâu năm. Hoa một năm đi trọn vòng đời trong một mùa: gieo, ra hoa, kết hạt rồi tàn. Hoa lâu năm sống nhiều năm nhưng có thể chậm ra hoa năm đầu. Ở vùng nóng, một số loài lâu năm ở xứ lạnh lại sống như cây một năm.
Số ngày từ gieo tới hoa. Đây là ước lượng trong điều kiện thuận lợi. Trời lạnh, thiếu nắng, chậu nhỏ đều làm chậm. Dùng con số này để lên kế hoạch thô, không phải để hẹn ngày.
Yêu cầu ánh sáng. Ghi nắng đầy đủ, nửa nắng hay bóng râm. Phần lớn hạt hoa dễ trồng là loài ưa nắng. Ban công chỉ có hai ba giờ nắng thì nên chọn loài chịu bóng.
Những dòng chung trên gói: đọc nhanh thôi
Ngoài các dòng riêng của nhóm hoa, gói hạt hoa cũng có các dòng chung như mọi gói hạt giống: tên hàng, khối lượng tịnh hoặc số hạt, ngày đóng gói, hạn sử dụng, tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, xuất xứ. Hàng nhập khẩu bán ở Việt Nam cần có nhãn phụ tiếng Việt theo quy định về nhãn hàng hoá; gói hạt hoa chỉ có chữ nước ngoài, không có nhãn phụ là dấu hiệu nên tránh.
Với hạt hoa, số hạt thường quan trọng hơn khối lượng: một gram hạt hướng dương chỉ vài hạt, trong khi một gram hạt dạ yến thảo có rất nhiều hạt. So hai gói theo giá trên mỗi hạt, hoặc giá trên mỗi cây dự kiến trồng được, mới công bằng.
Ngày đóng gói cho biết hạt đã nằm trong kho bao lâu. Hạt hoa nhỏ, nhất là hạt bọc viên, thường giảm sức nảy mầm nhanh hơn hạt to. Khi đứng trước hai gói cùng loại, chọn gói đóng gần đây hơn. Những gì về cách đọc nhãn bao hạt giống nói chung và hệ thống cấp giống đã có ở các trang chuyên về giống; ở đây chỉ dừng ở việc người mua làm gì với thông tin đó.
Hạt F1 và hạt thường ở nhóm hoa
Nhiều gói hạt hoa ghi F1, tức là hạt lai thế hệ thứ nhất giữa hai dòng bố mẹ chọn lọc. Hoa F1 thường đồng đều về chiều cao, thời gian nở, màu sắc; gói hạt F1 thường ít hạt và đắt hơn. Hạt thường, hay hạt thụ phấn tự do, cho cây kém đồng đều hơn một chút nhưng rẻ, và có thể tự để hạt cho mùa sau.
Với người trồng vài chậu ban công, sự đồng đều của F1 không quá quan trọng; một gói hạt thường thừa đủ cho cả mùa. Với bồn hoa lớn, cần các cây cao bằng nhau và nở cùng lúc, F1 đáng cân nhắc hơn. Điều cần nhớ là hạt lấy từ hoa F1 trồng ra mùa sau sẽ không giống cây mẹ: chiều cao, màu, dạng hoa phân ly.
Một cách dung hoà là mua F1 cho chỗ cần nhìn đẹp nhất, như bồn ngay cửa ra vào, và mua hạt thường cho các góc phụ, hàng rào. Như vậy tiền chi đúng chỗ người khác nhìn thấy, phần còn lại vẫn rộn hoa mà không tốn kém.
Không có câu trả lời chung loại nào tốt hơn. Hãy hỏi chính mình: cần đồng đều tới đâu, có định để hạt không, và sẵn sàng chi bao nhiêu cho mỗi cây.
Ảnh trên gói hạt và lời rao: đọc thế nào cho đúng
Ảnh trên gói hạt hoa thường là ảnh chụp trong điều kiện lý tưởng, có khi chụp ở xứ lạnh với ánh sáng khác hẳn. Màu trong ảnh có thể đậm hơn, bông to hơn so với cây trồng ở ban công Việt Nam nắng nóng. Điều này không hẳn là lừa dối, nhưng là lý do bạn không nên chọn gói chỉ vì ảnh đẹp.
Trên mạng, có những gian hàng rao hạt hoa với ảnh rực rỡ, màu lạ, nhiều màu trên một bông, tên gọi lạ. Một số ảnh là ảnh chỉnh sửa hoặc ảnh tạo bằng máy, không có loài nào như vậy ngoài đời. Nếu thấy ảnh hoa màu xanh lam đậm ở loài vốn không có màu đó, hoặc một bông có đủ bảy màu cầu vồng, hãy dừng lại.
Cách an toàn là mua theo tên loài phổ thông, đối chiếu với ảnh cây thật đang trồng ở vườn người bán hoặc ở vườn hàng xóm, và giữ kỳ vọng ở mức của loài, không phải của một bức ảnh.
Mua lúc nào và mua bao nhiêu
Phần lớn hoa dễ trồng từ hạt là loài ưa nắng, ưa ấm, gieo được nhiều thời điểm trong năm ở vùng nóng; vùng có mùa đông lạnh thì nên gieo vào mùa ấm. Hoa ưa mát như cẩm chướng, mõm sói, păng xê thường hợp mùa mát hoặc vùng cao. Gói hạt thường ghi mùa gieo; nếu gói ghi theo khí hậu nước ngoài, hãy hỏi người bán mùa nào hợp ở vùng bạn.
Về lượng: tính số chậu, số cây mỗi chậu, rồi nhân lên và cộng thêm phần hao hụt vì không phải hạt nào cũng mọc và không phải cây con nào cũng sống. Ví dụ giả định: mười chậu, mỗi chậu ba cây, cần ba mươi cây; nếu gói ghi khoảng năm mươi hạt thì một gói là vừa. Hạt to như hướng dương thì đếm được, hạt nhỏ như mười giờ thì một gói nhỏ thường dư cho cả ban công.
Đừng mua quá nhiều loại một lúc. Ba bốn loài cho mùa đầu là vừa sức chăm; mùa sau mới mở rộng. Ghi lại loài nào mọc tốt, loài nào hỏng ở chỗ nhà bạn; cuốn sổ nhỏ ấy sau hai ba mùa có giá trị hơn mọi lời khuyên chung.
Những lỗi hay gặp của người mới mua hạt hoa
Chọn theo ảnh thay vì theo chỗ trồng. Mua gói hoa cao cho chậu nhỏ, hoa ưa mát cho ban công nắng chiều, hoa ưa nắng cho góc nhà khuất. Hạt tốt mấy cũng không bù được chỗ trồng sai.
Mua quá nhiều loại một lúc. Mỗi loài có nhịp mọc, nhịp ra hoa riêng; mười gói mười loài cho người mới thường kết thúc bằng một nửa số khay bỏ dở. Ba bốn loài đầu tiên là đủ để học.
Không để ý ngày đóng gói. Gói hạt nằm ở kệ nắng nóng cửa tiệm cả năm vẫn có thể còn hạn nhưng sức nảy mầm đã giảm. Hai gói cùng loại, chọn gói mới hơn.
Mua gói hỗn hợp nhiều loài cho bồn nhỏ. Các loài trong gói trộn cao thấp, nhanh chậm khác nhau; bồn nhỏ dễ bị loài khoẻ nhất lấn át, trông lộn xộn.
Không giữ gói và hoá đơn. Khi cả gói không mọc, không còn gì để đối chiếu với người bán. Giữ lại tới hết mùa tốn rất ít chỗ.
Hỏi người bán hạt hoa những gì
Người bán hạt hoa ở cửa hàng vật tư hay trên mạng thường không phải người gieo trồng. Vài câu hỏi dưới đây giúp bạn biết họ hiểu hàng tới đâu.
- Loài này tên phổ thông là gì, cây cao chừng nào, hợp chậu hay bồn?
- Gói này là F1 hay hạt thường, màu đơn hay hỗn hợp?
- Ở vùng của mình nên gieo tháng nào, mất chừng bao lâu thì có hoa?
- Gói này đóng từ khi nào, đã cất ở đâu (kho mát hay kệ nắng)?
- Nếu gieo đúng cách mà gần như không mọc thì xử lý thế nào?
Giữ lại gói hạt, hoá đơn hoặc tin nhắn mua hàng tới hết mùa. Nếu cả gói không mọc dù đã gieo cẩn thận, những thứ này là căn cứ để trao đổi với người bán. Cách gieo, ươm cây con thuộc phần kỹ thuật, có trên các trang chuyên về gieo hạt.
Câu hỏi thường gặp
Hạt giống hoa có cần ngâm trước khi gieo không?
Tuỳ loài; có loài cần, có loài không, có loài hạt quá nhỏ không nên ngâm. Gói hạt hoặc người bán thường có hướng dẫn. Bài này chỉ dừng ở chuyện chọn mua; cách xử lý hạt và gieo nên xem hướng dẫn gieo ươm riêng.
Có nên mua gói hạt hoa nhiều loại trộn sẵn cho người mới?
Gói trộn tiện nhưng khó chăm vì các loài cần điều kiện khác nhau, mọc nhanh chậm khác nhau. Người mới nên mua vài gói đơn loài dễ trồng để hiểu từng cây, rồi mới thử gói trộn.
Hạt hoa hết hạn có gieo được không?
Có thể vẫn mọc nhưng tỷ lệ thường giảm, nhất là với hạt nhỏ. Nếu chỉ còn gói hết hạn, gieo dày hơn một chút và chấp nhận rủi ro. Khi mua mới, chọn gói đóng gần đây.
Ban công ít nắng thì mua hạt hoa gì?
Phần lớn hoa dễ trồng từ hạt cần nhiều nắng. Chỗ chỉ có vài giờ nắng nên chọn loài ghi chịu bóng hoặc nửa nắng trên gói, hoặc chuyển sang trồng cây lá màu. Hỏi người bán loài nào ra hoa được ở chỗ ít nắng.
Hạt hoa nhập khẩu có tốt hơn hạt trong nước?
Không nhất thiết. Hạt nhập có thể là giống chọn cho khí hậu khác; hạt sản xuất hoặc đóng gói trong nước có thể hợp khí hậu hơn. Quan trọng là gói có nhãn đầy đủ, nhãn phụ tiếng Việt với hàng nhập, ngày đóng gói gần và người bán rõ ràng.
Có tự để hạt hoa cho mùa sau được không?
Được với hoa thụ phấn tự do như nhiều loại cúc, hướng dương thường, mười giờ. Hạt từ hoa F1 thì cây mùa sau không giống cây mẹ. Để hạt khô hẳn trên cây hoặc phơi râm, cất trong lọ kín ở chỗ mát khô.