Muốn có sen trong chậu, bể hay hồ nhỏ, cách chắc nhất là mua ngó hoặc củ sen giống có đầu mầm còn nguyên, cây lên đúng giống mẹ; hạt sen giống rẻ, dễ gửi nhưng cây mọc từ hạt có thể khác cây mẹ và lâu ra hoa hơn. Hạt sen ăn đã bóc vỏ, sấy hay luộc thì không còn trồng được.
Sen là thứ nhiều người muốn có trong sân nhà: một chậu sen bát trên ban công, một bể sen nhỏ ở góc sân. Thị trường sen giống trên mạng rất đa dạng, kèm theo cả những lời rao về sen màu xanh lam, sen cầu vồng không có thật. Bài này giúp bạn chọn đúng dạng hàng, đọc ảnh rao bán tỉnh táo, và giữ ngó sen sống khi nhận hàng.
Ngó sen, củ sen, hạt sen: chọn dạng nào
Ba dạng hàng sen giống phổ biến có ưu nhược điểm khác nhau. Bảng dưới giúp bạn chọn theo điều kiện của mình.
| Dạng hàng | Ưu điểm | Nhược điểm | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Ngó, củ sen có đầu mầm | Cây lên đúng giống mẹ, ra hoa sớm hơn | Dễ gãy mầm, khó gửi xa, chỉ bán theo mùa | Người muốn đúng màu, đúng dáng hoa |
| Cây sen con trong chậu | Đã bén rễ, ít rủi ro chết | Nặng, cồng kềnh, ít chọn lựa | Người mua gần, cần chắc ăn |
| Hạt sen giống vỏ cứng | Nhẹ, dễ gửi, cất được lâu | Cây có thể khác cây mẹ, lâu ra hoa | Người thích thử, trẻ em quan sát nảy mầm |
| Hạt sen ăn (đã bóc, sấy) | Rẻ, dễ mua | Không còn sống, không trồng được | Không dùng làm giống |
Sen mini, sen bát là những dạng sen cây nhỏ, hoa nhỏ, hợp chậu. Khi mua, hỏi rõ dạng sen này cần chậu cỡ nào, vì sen thường cần chậu rộng hơn người mới nghĩ.
Tính số ngó, số hạt cần mua
Sen lan bằng thân ngầm, nên một chậu cỡ vừa thường chỉ trồng một ngó; bể rộng hơn có thể trồng vài ngó. Người mới hay mua nhiều ngó cho một chậu vì sợ chết, kết quả là các ngó chen nhau, cây yếu. Ví dụ giả định: ba chậu cỡ vừa thì mua ba ngó, cộng thêm một ngó dự phòng nếu người bán không gửi bù khi gãy mầm.
Hạt sen giống thì mua nhiều hơn số cây muốn có, vì không phải hạt nào cũng nảy mầm, cây con từ hạt cũng có thể chết ở giai đoạn đầu. Hạt sen nhẹ, rẻ, nên mua dư không tốn bao nhiêu, nhưng đừng kỳ vọng mỗi hạt thành một chậu hoa.
Với hồ nhỏ, bể xi măng ngoài sân, hãy bắt đầu bằng một hai ngó, quan sát một mùa, rồi mới quyết định trồng thêm. Sen tự lan, nên mùa sau bạn có thể có thêm cây mà không cần mua.
Chọn ngó sen, củ sen giống
Đầu mầm nguyên vẹn. Ngó sen giống phải có đầu mầm ở đỉnh, nhọn, chắc, chưa gãy. Mầm là thứ quyết định, phần thân ngó phía sau chỉ là kho dự trữ. Ngó gãy mầm rất khó sống.
Có ít nhất vài đốt. Ngó sen giống thường gồm đầu mầm và một vài đốt phía sau. Đốt là nơi ra rễ và lá; đoạn quá ngắn ít dự trữ.
Thân chắc, không thâm. Ngó tươi có màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, chắc tay. Chỗ thâm đen, mềm nhũn là thối; ngó bị thối một đầu sẽ lan dần.
Không phải ngó sen ăn. Ngó sen bán ăn là phần non, đã cắt bỏ đầu mầm hoặc cắt thành khúc. Không dùng làm giống được.
Đúng mùa. Ngó sen giống thường bán vào mùa sen bắt đầu mọc mạnh. Mua trái mùa, ngó có thể yếu hoặc phải cất lâu.
Mua sen trồng sẵn trong chậu bùn: kiểm gì trước khi chở về
Ngoài ngó và hạt, nhiều nơi bán sen đã trồng sẵn trong chậu nhỏ hoặc túi bùn, cây có vài lá non. Dạng này ít rủi ro chết hơn ngó trần, nhưng có những điểm riêng cần kiểm. Trước hết là lá: chọn chậu có lá non mới nhú, cuộn tròn, xanh tươi, chứ không chỉ có một hai lá già to đã ngả vàng. Lá mới cho thấy thân ngầm đang sống và đang phát triển.
Điểm thứ hai ít ai để ý là bùn. Bùn lấy từ ao, ruộng có thể lẫn ốc bươu vàng con hoặc ổ trứng màu hồng bám ở thành chậu, thân sen. Ốc bươu vàng là loài ngoại lai gây hại, không nên mang về bể nhà, càng không để lọt ra mương, ao chung. Lật nhìn quanh mép chậu, gạt nhẹ lớp bùn mặt; thấy ốc hay trứng thì đề nghị người bán xử lý hoặc chọn chậu khác.
Cuối cùng, chậu bùn rất nặng và dễ đổ khi chở bằng xe máy. Hỏi người bán có túi bọc, có thể chắt bớt nước trước khi chở, và cố định chậu cho chắc.
Đọc ảnh rao bán sen giống cho tỉnh táo
Thị trường sen giống trên mạng có nhiều ảnh hoa rất đẹp, màu sắc lạ: sen xanh lam, sen tím đậm, sen cầu vồng nhiều màu trên một bông. Một số ảnh là ảnh đã chỉnh màu, ảnh ghép hoặc ảnh tạo bằng máy. Sen thật có các màu trắng, hồng, đỏ, vàng nhạt và các sắc giữa chúng; hoa màu xanh lam đậm mà bạn hay thấy thường là hoa súng, một nhóm cây khác, chứ không phải sen.
Gói hạt sen "màu lạ" kèm ảnh rực rỡ thường được rao rất rẻ, gửi từ xa. Hạt trong gói có thể là hạt sen bình thường, hạt súng, hoặc hạt không nảy mầm. Đừng mua với kỳ vọng ra đúng màu như ảnh.
Cũng có những gói hạt "sen ngủ", "sen lùn bonsai" kèm lời hứa ra hoa trong vài tuần, trồng trong chén nước. Lời hứa như vậy không khớp với cách sen sinh trưởng; sen cần thời gian, nắng và chỗ cho thân ngầm phát triển.
Cách tự bảo vệ: chỉ mua của người bán cho xem ảnh thật cây mẹ đang trồng, có cả lá, cả chậu, không chỉ một bông hoa cận cảnh. Hỏi tên dạng sen theo cách gọi phổ thông. Người bán trung thực sẽ nói rõ hạt thì không đảm bảo giống mẹ, ngó thì mới đúng giống.
Hạt sen giống: phân biệt với hạt sen ăn
Hạt sen giống là hạt già, vỏ ngoài cứng, màu nâu đen hoặc đen, đã khô trên đài sen. Hạt sen ăn là hạt còn non hoặc già nhưng đã bóc vỏ cứng, bóc màng, có khi đã lấy tim, sấy khô hoặc luộc. Hạt đã mất vỏ và đã sấy, luộc thì phôi chết, không thể mọc.
Vỏ hạt sen giống rất cứng, nước khó thấm vào, nên hạt có thể nằm im rất lâu. Người trồng thường phải làm cho vỏ thấm nước trước khi gieo; đây là bước kỹ thuật, nên hỏi người bán hướng dẫn hoặc tìm hướng dẫn gieo ươm riêng. Với người mua, chỉ cần biết hạt sen giống không mọc nếu bạn chỉ ném vào chậu nước.
Hạt sen giống tốt cầm nặng tay, chắc, vỏ không nứt, không có lỗ mọt. Hạt nhẹ, rỗng, lắc nghe lục cục thường là hạt lép.
Cây sen mọc từ hạt mang gen của cả cây mẹ và cây cho phấn, nên màu hoa, dáng hoa có thể khác cây mẹ. Ngoài ra, sen từ hạt thường mất thêm thời gian mới ra hoa. Nếu bạn muốn một chậu sen giống hệt bông đã thấy, ngó hoặc củ mới là lựa chọn đúng.
Nhận ngó sen gửi xa: làm gì ngay trong ngày
Ngó sen giống gửi xa là món hàng dễ hỏng: mầm giòn, gãy khi va đập, ngó khô hoặc thối nếu đóng gói không tốt. Những bước dưới đây giúp tăng khả năng sống.
- Trước khi đặt, hỏi người bán đóng gói thế nào: ngó thường được bọc giấy, rêu hoặc vải ẩm, đặt trong hộp cứng để không gãy mầm.
- Khi nhận, quay video lúc mở hộp, đếm ngó và kiểm đầu mầm từng ngó.
- Ngó gãy mầm, thâm nhũn: chụp ảnh rõ, báo người bán ngay trong ngày.
- Ngó còn tốt: giữ ẩm, đặt trong chậu nước sạch ở chỗ râm sáng nếu chưa trồng ngay; thay nước khi thấy đục.
- Đặt ngó nhẹ tay, không cầm vào đầu mầm.
- Trồng sớm theo hướng dẫn của người bán; không để ngó nằm chờ nhiều ngày.
Vì ngó sen dễ hỏng trên đường, nhiều người bán có chính sách gửi bù nếu ngó gãy mầm khi nhận. Thoả thuận rõ trước khi trả tiền và lưu tin nhắn.
Hỏi người bán sen giống những gì
Sen giống thường được bán bởi người chơi sen hoặc nhà vườn. Hỏi đủ trước khi trả tiền giúp tránh phần lớn chuyện tranh cãi về sau.
- Đây là ngó, củ hay hạt; nếu là hạt thì hạt từ cây nào, có cam kết ra đúng màu không?
- Dạng sen này cây lớn hay nhỏ, cần chậu rộng chừng nào, nước sâu bao nhiêu?
- Có ảnh thật cây mẹ đang trồng, có cả lá và chậu không?
- Đóng gói ra sao, gửi mất mấy ngày, nếu gãy mầm khi nhận thì xử lý thế nào?
- Trồng xong bao lâu thì thường có hoa ở điều kiện bình thường?
Câu trả lời cho câu cuối chỉ là ước lượng của người bán, không phải cam kết; sen ra hoa còn phụ thuộc nắng, chậu, phân và thời tiết. Người bán hứa chắc ngày ra hoa, màu hoa từ hạt, hoặc nói sen nào cũng hợp mọi ban công là người nên dè chừng.
Những hiểu lầm về sen giống
"Hạt sen nào cũng mọc nếu ngâm đủ lâu." Hạt sen ăn đã bóc vỏ, sấy, luộc thì phôi chết. Chỉ hạt già còn nguyên vỏ cứng mới mọc, và vẫn cần được xử lý vỏ đúng cách.
"Ngó sen càng dài càng khoẻ." Phần quan trọng là đầu mầm nguyên vẹn. Ngó dài mà gãy mầm vẫn khó sống hơn ngó ngắn còn mầm.
"Sen mini trồng chậu nhỏ nào cũng được." Sen mini nhỏ hơn sen thường nhưng vẫn cần chậu đủ rộng và đủ nắng mới ra hoa.
"Sen và súng là một." Hai nhóm cây khác nhau. Lá sen thường vươn cao khỏi mặt nước, lá súng nổi trên mặt nước và có khía. Nhiều ảnh "sen màu lạ" thật ra là súng; mua nhầm thì cây và cách trồng đều khác.
"Ngó sen giống gửi đi đâu cũng được quanh năm." Ngó sen có mùa; gửi trái mùa hoặc đi đường quá dài, ngó dễ hỏng. Người bán có trách nhiệm thường từ chối gửi khi thời tiết hoặc mùa không thuận.
Mua sen cho bể, hồ nhỏ: lưu ý về chỗ trồng và an toàn
Trước khi mua sen, hãy nghĩ chỗ đặt. Sen ưa nắng nhiều; đặt ở chỗ ít nắng, cây có lá nhưng ít hoặc không ra hoa. Sen cũng cần chậu, bể đủ rộng để thân ngầm bò; chậu quá nhỏ làm cây còi. Hỏi người bán dạng sen này cần chậu cỡ nào, nước sâu bao nhiêu, rồi mới quyết định mua bao nhiêu ngó.
Nhà có trẻ nhỏ cần đặc biệt chú ý: một chậu, một bể nước dù nông cũng có thể nguy hiểm với trẻ chập chững. Đặt bể ở chỗ trẻ không tự tới được, có nắp lưới hoặc rào chắn. Bể nước đọng cũng là chỗ muỗi đẻ trứng; nhiều người nuôi cá nhỏ trong bể để hạn chế lăng quăng.
Chậu sen đầy nước và bùn rất nặng. Nếu đặt trên sân thượng, ban công, hãy hỏi người hiểu kết cấu nhà về sức chịu tải, đặt chậu gần dầm, cột thay vì giữa sàn, và tính cả chỗ thoát nước khi thay nước. Mua sen xong rồi mới lo chỗ đặt thường dẫn tới việc để chậu ở chỗ thiếu nắng.
Nếu bạn định thả sen xuống ao, hồ chung của khu dân cư, hãy hỏi ý kiến người quản lý và hàng xóm. Sen lan nhanh và có thể phủ kín mặt nước nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Hạt sen mua ăn ở chợ có trồng được không?
Hạt sen ăn đã bóc vỏ cứng, bóc màng, nhiều khi đã sấy hoặc luộc nên phôi không còn sống. Muốn gieo hạt phải mua hạt sen già còn nguyên vỏ đen cứng, gọi là hạt sen giống.
Sen xanh lam, sen cầu vồng có thật không?
Sen thật có các màu trắng, hồng, đỏ, vàng nhạt và sắc giữa chúng. Hoa màu xanh lam đậm thường là hoa súng, một nhóm cây khác. Ảnh sen nhiều màu rực rỡ trên một bông thường là ảnh chỉnh sửa; đừng mua theo kỳ vọng đó.
Mua ngó sen giống mùa nào là tốt?
Ngó sen giống thường bán vào lúc sen bắt đầu vào mùa sinh trưởng mạnh, tuỳ vùng. Mua trái mùa thì ngó yếu, khó sống. Hỏi người bán đang là mùa nào ở vùng họ và ở vùng bạn.
Sen mọc từ hạt có giống cây mẹ không?
Không chắc. Cây từ hạt mang gen của cả cây mẹ và cây cho phấn, nên màu, dáng hoa có thể khác. Muốn đúng giống cây mẹ, chọn ngó hoặc củ sen.
Ngó sen nhận về bị gãy mầm có trồng được không?
Rất khó sống, vì đầu mầm là phần quan trọng nhất. Có trường hợp mắt ở đốt sau vẫn nảy mầm nhưng không chắc. Nên chụp ảnh, báo người bán để thoả thuận gửi bù.
Trồng sen trong chậu ở ban công có được không?
Được với các dạng sen nhỏ, nếu ban công đủ nắng và chậu đủ rộng, chịu được sức nặng của nước và đất. Kiểm tra sức chịu tải của ban công, và đặt chậu ở chỗ trẻ nhỏ không tự tới được.