Vịt con và ngan con (vịt xiêm) mua lẻ hợp với nhà vườn có mương, ao nhỏ, nhưng cũng nuôi được ở nhà không có ao nếu bạn chuẩn bị đủ nước uống sạch, chỗ ở khô và chấp nhận vịt làm ướt, bẩn nhiều hơn gà. Câu hỏi quan trọng khi mua không chỉ là con nào khoẻ, mà là con giống này lớn lên cần gì, nhà mình có đáp ứng được không, và mua bao nhiêu để không vượt sức chăm.
Bài này nói về góc người mua vài chục con ở chợ, ở lò ấp trong vùng, hoặc từ người quen. Phần phân biệt các giống vịt, ngan theo mục đích đã có ở các tài liệu chọn giống; ở đây tập trung vào câu hỏi nên hỏi người bán, những điểm riêng của vịt ngan so với gà khi mua lẻ, và những rắc rối hay gặp với hàng xóm khi nuôi vịt ngan trong vườn nhà.
Vịt con và ngan con khác gà con ở điểm nào với người mua lẻ
Người đã quen nuôi gà thường nghĩ vịt ngan nuôi y như gà. Thực tế có vài khác biệt quan trọng ngay từ khâu mua.
| Điểm khác | Vịt con | Ngan con | Ý nghĩa với người mua |
|---|---|---|---|
| Nước | Cần nước uống đủ sâu để nhúng mỏ, làm ướt chỗ ở rất nhanh | Tương tự, ít cần bơi hơn vịt | Chuẩn bị máng uống phù hợp và chỗ thoát nước |
| Thời gian úm | Cần giữ ấm, khô những ngày đầu | Thường cần úm cẩn thận, ngan con khá nhạy lạnh | Có chỗ úm sẵn trước khi mua |
| Tiếng ồn | Kêu to, nhất là vịt mái | Khá yên tĩnh | Ảnh hưởng hàng xóm ở khu đông dân |
| Phân | Nhiều, ướt | Nhiều | Cần dọn thường xuyên, xa giếng, xa bếp |
| Thời gian nuôi tới khi dùng | Tuỳ giống, nhiều giống vịt thịt khá nhanh | Thường lâu hơn vịt thịt | Tính trước thời gian chiếm chỗ trong vườn |
Những đặc điểm trên là nhận xét chung của người nuôi; từng giống, từng lứa có thể khác. Hỏi người bán về giống họ bán để có thông tin sát hơn.
Nhà không có ao vẫn nuôi được, nhưng phải tính nước
Nhiều người nghĩ không có ao thì không nuôi được vịt. Thực ra vịt ngan cần nước uống thường xuyên, đủ sâu để nhúng cả mỏ và rửa mắt mũi; việc bơi lội giúp chúng khoẻ và sạch lông nhưng không bắt buộc với đàn nuôi nhỏ lấy thịt. Một chậu nước nông, thay hằng ngày, đặt trên nền có chỗ thoát, có thể thay cho ao với đàn nhỏ.
Vấn đề là vịt làm ướt mọi thứ. Chúng nhúng mỏ, vẩy nước, lội qua máng, khiến chất độn chuồng ướt rất nhanh. Chỗ ở ẩm ướt là nguồn bệnh và mùi. Vì vậy nhà không có ao cần chỗ nuôi có nền thoát nước, máng uống đặt ở một góc dễ dọn, chất độn được thay thường xuyên.
Với vịt con mới mua, đừng thả xuống ao hay cho tắm sớm. Vịt con mới nở chưa có lớp lông chống thấm như vịt lớn, dễ bị lạnh, ướt sũng. Hỏi người bán khi nào có thể cho xuống nước với giống họ bán, và luôn có chỗ khô ấm để vịt con quay lên.
Những câu nên hỏi người bán vịt ngan con
Đây là giống gì, nuôi để lấy thịt hay lấy trứng? Vịt thịt, vịt đẻ, vịt chạy đồng, ngan nội, ngan lai có yêu cầu và thời gian nuôi khác nhau. Mua đúng mục đích tránh thất vọng sau vài tháng.
Nở ngày nào, ở lò nào? Như với gà con, tuổi và nguồn giúp bạn biết cách chăm những ngày đầu và có địa chỉ để hỏi lại.
Đã làm vắc xin gì chưa? Vịt ngan có những bệnh riêng cần phòng theo lịch. Ghi lại câu trả lời và hỏi thú y xã lịch tiếp theo.
Đã cho tập ăn, tập uống chưa? Vịt ngan con đã biết uống, biết ăn thì đỡ hao những ngày đầu.
Bao lâu thì có thể thả vườn, cho xuống nước? Người bán có nghề trả lời được theo giống của họ. Đây cũng là câu để biết họ có hiểu con giống mình bán hay không.
Có phân trống mái không? Với vịt đẻ, bạn cần mái. Với ngan, trống mái lớn lên chênh lệch khối lượng khá nhiều. Hỏi để biết đang mua gì.
Vịt chạy đồng thải và vịt đẻ già: hàng hay gặp ở chợ
Ở các vùng có nghề nuôi vịt chạy đồng, sau mỗi vụ có những đàn vịt được bán ra, trong đó có vịt mái đẻ đã nhiều năm hoặc vịt dư. Người mua lẻ đôi khi được mời mua vịt mái đang đẻ để nuôi lấy trứng ở nhà. Như với gà đẻ loại thải, vịt này có thể vẫn đẻ nhưng ít và không đều, đã quen chạy đồng, có thể khó quen nuôi nhốt trong vườn nhỏ.
Vịt chạy đồng di chuyển qua nhiều cánh đồng, tiếp xúc với nhiều nguồn nước và chim hoang, nên nguy cơ mang mầm bệnh có thể cao hơn vịt nuôi nhốt. Hỏi người bán đàn đã được tiêm phòng gì, có giấy tờ kiểm dịch khi vận chuyển không, và giữ vịt mới riêng một thời gian trước khi cho chung với gia cầm sẵn có.
Nếu bạn mua để có trứng vịt ăn trong nhà, hãy hỏi tuổi vịt và quan sát đàn trước khi chọn. Chọn con nhanh nhẹn, lông mượt, mắt sáng, chân không sưng. Không mua con đi khập khiễng, ủ rũ, tiêu chảy.
Mua mấy con cho vừa
Vịt ngan lớn nhanh và chiếm chỗ hơn gà cùng tuổi, ăn nhiều, thải nhiều. Một đàn hai chục vịt con trông nhỏ bé trong thùng úm, nhưng vài tuần sau đã là hai chục con vịt ồn ào cần chỗ đi lại, chỗ nước, và lượng thức ăn đáng kể.
Ví dụ giả định: hộ có mương vườn nhỏ, muốn có vịt thịt cho nhà dùng dịp lễ Tết, có thể bắt đầu với khoảng mười con. Hộ không có ao, nuôi trong sân, có thể chỉ nên nuôi vài con. Con số thật tuỳ diện tích, cách thoát nước, khoảng cách tới nhà hàng xóm và thời gian bạn có để dọn mỗi ngày.
Đừng mua thêm chỉ vì người bán bớt giá khi lấy nhiều. Ngan con đặc biệt dễ bị mua dư vì trông nhỏ và hiền, nhưng ngan trống lớn lên khá to, cần nhiều chỗ hơn bạn tưởng. Số con vượt chỗ nuôi là số con sẽ bị bệnh, bị mổ nhau, làm ô nhiễm mương vườn, và làm phiền hàng xóm. Tính từ chỗ nuôi và sức dọn trước, giá sau.
Nuôi vài con vịt đẻ lấy trứng cho nhà
Một số gia đình mua vịt mái để có trứng vịt ăn, làm trứng muối, nấu món quê. Cách tính số con giống như gà mái: lấy số trứng cả nhà dùng mỗi tuần chia cho số trứng một mái cho ra mỗi tuần ở điều kiện nhà mình, cộng phần mái nghỉ đẻ. Ví dụ giả định: nhà dùng khoảng mười quả mỗi tuần, mỗi mái nuôi nhà cho trung bình vài quả mỗi tuần, thì cần khoảng bốn năm mái.
Vịt đẻ thường đẻ vào ban đêm hoặc sáng sớm, ở chỗ chúng quen. Chuẩn bị ổ đẻ lót rơm ở góc chuồng và nhốt vịt tới khi đẻ xong mới thả ra vườn, nếu không trứng có thể bị rơi rải rác ở mương, bụi cây.
Hỏi người bán vịt đã đẻ chưa, vào đẻ được bao lâu. Vịt mái chuyển chỗ cũng có thể ngừng đẻ một thời gian như gà. Ghi số trứng mỗi ngày để biết đàn nhà mình thật sự cho bao nhiêu, rồi mới quyết định mua thêm.
Ngan trống, ngan mái chênh cỡ: mua lẻ tính sao
Ngan là loài có trống mái chênh lệch kích thước rất rõ khi trưởng thành: ngan trống lớn hơn hẳn ngan mái, ăn nhiều hơn, cần nhiều chỗ hơn và có thể hung hăng hơn với con khác trong đàn. Lúc mới nở, ngan con trống mái trông gần như nhau, người mua lẻ khó phân biệt.
Vì vậy khi mua ngan con, hãy hỏi người bán đã phân trống mái chưa và họ phân bằng cách nào. Nếu mua để có thịt cho nhà dùng dịp lễ Tết, nhiều người chấp nhận đàn lẫn, biết rằng trống cho nhiều thịt hơn nhưng nuôi lâu hơn. Nếu định giữ vài con mái để đẻ trứng, ấp lứa sau, bạn cần mái và chỉ một trống, hoặc không cần trống nếu chỉ lấy trứng ăn.
Tính chỗ nuôi theo cỡ ngan trống trưởng thành, không theo cỡ ngan con lúc mua. Một đàn mười ngan con lẫn trống mái vài tháng sau có thể chật kín một góc vườn mà người mua không ngờ tới lúc chỉ thấy chúng nằm gọn trong một thùng carton.
Vịt ngan trong vườn nhà và hàng xóm
Nuôi vài con vịt ngan ở quê thường không ai phàn nàn. Ở khu đông dân, ven thị trấn, ven đô, những điểm sau dễ thành chuyện.
- Tiếng kêu. Vịt mái kêu to, nhất là sáng sớm và khi đói. Ngan yên tĩnh hơn.
- Mùi phân và nước bẩn. Nước vịt tắm, phân vịt chảy sang đất nhà bên hoặc xuống cống chung là chuyện hay gây mâu thuẫn.
- Vịt đi lạc. Vịt chui hàng rào sang vườn rau nhà khác, xuống ao nhà khác.
- Ruồi muỗi. Nước đọng quanh chỗ nuôi là chỗ muỗi đẻ.
- Quy định địa phương. Một số khu vực có quy định về chăn nuôi trong khu dân cư; hỏi tổ dân phố, UBND xã phường trước khi nuôi.
Nói chuyện với hàng xóm trước khi mua, rào kín, có rãnh thoát nước riêng, dọn hằng ngày, là cách giữ hoà khí. Biếu hàng xóm vài quả trứng vịt cũng giúp ích hơn bạn nghĩ.
Ngày đầu đưa vịt ngan con về nhà
Chở vịt ngan con về giống như gà con: thùng có lỗ thoáng, lót khô, không nhồi quá dày, tránh nắng gắt và gió lạnh, đi thẳng về nhà. Vịt con dễ làm ướt thùng nếu bạn cho nước uống trong lúc chở, nên chỉ cho uống khi đã về tới chỗ úm.
Ở chỗ úm, đặt máng uống loại vịt con chỉ nhúng được mỏ, không trèo vào được, để tránh ướt lông và chết đuối. Kê máng uống lên một tấm lưới hoặc khay để nước vẩy ra không làm ướt hết chất độn. Giữ ấm theo hành vi đàn: túm tụm là lạnh, tản xa nguồn sưởi là nóng.
Giữ vịt ngan con riêng khỏi gà sẵn có và khỏi mương ao chung trong những ngày đầu. Theo dõi ăn uống, phân, tiếng kêu. Chết lẻ tẻ con yếu là có thể xảy ra; chết nhiều, có dấu hiệu lạ, cần báo thú y xã.
Mua ở lò ấp trong vùng, ở chợ hay từ người quen
Lò ấp trong vùng. Bạn biết ngày nở chính xác, có thể đặt trước theo lịch, nhận con giống ngay khi nở, ít phải chở xa. Người chủ lò thường dặn cách úm cho giống của họ. Đây là nguồn đáng ưu tiên với người mua vài chục con, nhất là ngan con vốn khó úm hơn.
Chợ phiên. Tiện, nhiều lựa chọn, nhưng nguồn lẫn và tuổi không chắc. Vịt ngan con ở chợ có khi đã qua một hai ngày, đã bị ướt, bị lạnh. Đi sớm, nhìn cả thúng, hỏi kỹ như mua gà con.
Người quen tự ấp. Nguồn tốt nếu người quen có đàn bố mẹ khoẻ và cho con giống tập ăn uống trước khi giao. Dù quen, vẫn nên hỏi ngày nở, đã tiêm phòng gì cho đàn bố mẹ, để ghi vào sổ.
Rao bán qua mạng. Thuận tiện cho người ở xa vùng nuôi, nhưng con giống phải chở đi xa. Ưu tiên người bán chịu nói rõ lò ấp, lịch nở, cách đóng thùng, và chỉ đặt khi bạn đã có chỗ úm sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Ngan và vịt xiêm có phải một không?
Ở nhiều vùng phía Nam, vịt xiêm là tên gọi của ngan. Đây là loài khác với vịt nhà thông thường, có đặc điểm sinh trưởng, tiếng kêu và tập tính khác. Khi mua, hỏi người bán tên gọi ở vùng họ để tránh hiểu nhầm.
Có nên nuôi chung vịt và gà trong một chuồng?
Nhiều hộ nuôi chung trong sân, nhưng vịt làm ướt chỗ ở, trong khi gà cần khô; hai loài cũng có thể truyền bệnh cho nhau. Nếu được, nên có chỗ ngủ riêng và khu uống nước riêng. Khi mới mua về, luôn giữ riêng một thời gian.
Vịt con mua về có cho xuống ao ngay được không?
Không nên cho vịt con mới mua xuống ao hay tắm sớm. Vịt con chưa có lớp lông chống thấm như vịt lớn, dễ bị lạnh. Hỏi người bán khi nào cho xuống nước, và luôn có chỗ khô ấm để vịt lên.
Nuôi vịt trong mương vườn có làm ô nhiễm nước không?
Có thể, nếu nuôi quá nhiều so với lượng nước và mương không có dòng chảy. Phân vịt làm nước giàu chất hữu cơ, dễ thối. Nuôi ít, thay nước hoặc có dòng chảy, không cho vịt xuống giếng hay nguồn nước sinh hoạt.
Có cần tiêm phòng cho vài con vịt nuôi nhà không?
Vịt ngan có những bệnh nguy hiểm có thể phòng bằng vắc xin. Dù nuôi ít, nên hỏi thú y xã về lịch phù hợp với vùng, nhất là khi địa phương có chương trình tiêm phòng gia cầm.
Mua trứng vịt về tự ấp có thay mua vịt con được không?
Ấp trứng là một việc riêng cần máy ấp hoặc gà, vịt mái đòi ấp, và kỹ thuật kiểm nhiệt ẩm. Người mới nuôi nên mua vịt ngan con trước, quen rồi mới thử ấp.